Zaterdagochtend, ontbijt. Je vraagt voorzichtig hoe het zit met de examens. Je kind haalt de schouders op: "Die zijn pas in december, ik heb nog massa's tijd."

Of net omgekeerd: je kind zit al met een krop in de keel aan tafel, omdat er "nog zoveel" is en het niet weet waar te beginnen.

Allebei zijn ze een beetje juist. In veel secundaire scholen beginnen de kerstexamens over een week of drie, want de kerstvakantie start dit schooljaar op maandag 21 december. Dat is genoeg tijd om veel goed te doen, maar te weinig om alles tegelijk te doen. In deze blog zetten we op een rij wat nu loont, en wat nog even mag wachten.

Het korte antwoord

Drie weken voor de examens doet je kind best drie dingen: alles verzamelen, opsporen wat nog niet zit en de oudste leerstof al eens kort ophalen. Wat nog niet hoeft: hele dagen blokken, alles in het net herschrijven of de hobby's schrappen. De winst van deze weken zit niet in uren, maar in vroeg beginnen met korte herhaalmomenten.

Wat nu wel loont

Alles op één stapel

Begin bij het materiaal: cursussen, schriften, verbeterde toetsen, taken en notities. Ontbreekt er iets, bijvoorbeeld van een dag dat je kind ziek was? Dan is dit hét moment om het bij een klasgenoot op te vragen. Over drie weken is iedereen druk.

Per vak een overzicht

Zet per vak op één blad welke hoofdstukken op het examen komen. Vaak delen leerkrachten een leerstofoverzicht, of staat het op Smartschool. Een overzicht vooraf maakt de berg zichtbaar, en wat zichtbaar is, voelt kleiner.

De stoplichtscan

Laat je kind per hoofdstuk eerst zonder boek opschrijven wat het nog weet. Pas daarna kijkt het na. Groen: zit goed. Oranje: zit half. Rood: daar zit een gat. Die scan duurt per hoofdstuk niet lang en vertelt meer dan een avond herlezen.

Vragen stellen zolang het nog kan

Rode hoofdstukken zijn geen ramp, ze zijn een opdracht. Er zijn nu nog gewone lessen, dus je kind kan de leerkracht nog vragen stellen. In de laatste dagen voor de examens wordt dat veel moeilijker.

Wat nog niet hoeft

Nog geen hele dagen blokken. Er zijn nog lessen, taken en toetsen. Korte herhaalblokken naast het gewone schoolwerk leveren nu meer op dan één lange zondag.
Nog niet alles mooi herschrijven. Uren in kleurtjes en titels steken voelt productief, maar je kind leert er weinig van. Eerst ophalen en gaten vinden, het opmaakwerk komt later of helemaal niet.
Nog geen hobby's schrappen. De sporttraining of de muziekles schrappen voor examens die pas over drie weken beginnen, maakt de periode alleen maar langer en zwaarder.
Nog geen uurrooster tot op de minuut. Een ruwe verdeling per week volstaat nu. Het gedetailleerde examenrooster per dag maak je pas als de data vastliggen.

Wat zegt het onderzoek?

Vlaanderen: kort en gespreid

Op Klasse, het onderwijsmagazine van de Vlaamse overheid, vat leraar Tim Vervaet het zo samen: "Beter 3 keer kort oefenen door de week dan 1 avond lang blokken voor een toets." Expert Kristel Vanhoyweghen (ExCEL) legt uit waarom: je onthoudt beter als je iets eerst een beetje vergeet en het dan opnieuw moet ophalen. Ze raadt aan om korte studiesessies te plannen met steeds meer tijd ertussen, bijvoorbeeld na 1, na 3 en na 6 dagen.

Ook WAT WAT geeft als bloktip om eerst een algemeen overzicht van de leerstof te maken en pas daarna de details te studeren, en om je boeken en schriften op tijd in orde te brengen.

Internationaal: hoe verder de toets, hoe ruimer de tussenruimte

In een grote studie van Cepeda en collega's (2008) leerden meer dan 1.350 mensen een reeks feiten. Na een pauze kregen ze een herhaling, en later volgde een eindtoets. De beste tussenruimte tussen leren en herhalen hing af van hoe ver de toets nog weg was: hoe verder de toets, hoe groter de ideale tussenruimte. De onderzoekers besluiten dat veel gangbare onderwijspraktijken daardoor erg inefficiënt zijn.

Voor jouw kind betekent dat: wie nu begint, kan herhaalmomenten ruim uit elkaar leggen en profiteert maximaal van dat effect. Wie pas in de laatste week begint, mist die kans.

Zo pak je de komende drie weken aan: 5 tips

Deze week: verzamelen en scannen. Alles op één stapel, een overzicht per vak en de stoplichtscan per hoofdstuk.
Maak een lijst met rode punten. Noteer per vak concreet wat niet zit: "verschil tussen cel en weefsel", "passé composé met être". Zo'n lijst is werkbaarder dan "biologie is moeilijk".
Start met de oudste leerstof. Wat in september gezien is, is het verst weggezakt. Haal dat nu een eerste keer op, kort en zonder boek.
Plan herhaalrondes, geen leesrondes. Elke ronde begint met ophalen: opschrijven, uitleggen of oefeningen maken zonder de oplossing te bekijken. Pas daarna kijkt je kind na.
Hou het gewone schoolwerk overeind. Lopende taken en toetsen gaan voor. Een kort herhaalblok erbij, op een vaste plek in de dag, is genoeg.

Merkt je kind dat het telkens uitstelt of niet weet waar te beginnen? Dan helpen de tips uit onze blog over uitstelgedrag.

Tip voor ouders

Vraag niet of je kind al "begonnen" is, maar maak het concreet en klein:

"Over welk hoofdstuk zou je je leerkracht deze week nog een vraag willen stellen?"

Die vraag zet je kind meteen aan het scannen, zonder dat het voelt als controle.

Veelgestelde vragen

Mijn kind wil pas in de examenweek beginnen. Is dat erg?

Het kan, maar het wordt dan zwaarder dan nodig. In de laatste week is er weinig ruimte meer om gaten op te vullen of vragen te stellen. Een paar korte herhaalmomenten per week vanaf nu maken de examenperiode zelf een stuk lichter.

Moet mijn kind nu al elke dag studeren voor de examens?

Niet per se elke dag lang. Een kort herhaalblok naast het gewone huiswerk is genoeg. Belangrijker dan de duur is dat het regelmatig gebeurt en dat je kind zichzelf overhoort in plaats van te herlezen.

Wat als er nu nog toetsen en taken zijn?

Die gaan voor, want ze tellen vaak ook mee voor het rapport. Het mooie is dat een toets voorbereiden ook een vorm van herhalen is. Zet daarnaast enkel de oudste examenleerstof op de planning.

Meteen oefenen? Een korte ophaalronde kan ook online. Kies een vak bij onze gratis oefeningen en kijk meteen wat al zit.

Zo helpt Het Studentje

Bij Het Studentje helpen we leerlingen om deze weken slim te gebruiken. In onze studiebegeleiding maken we samen het overzicht per vak, sporen we de rode punten op en bouwen we herhaalrondes in die haalbaar blijven naast het gewone schoolwerk. De lessen gaan online door, zodat je kind niet hoeft te verplaatsen in een drukke periode.

Wil je weten of dat bij je kind past? De kennismaking is gratis en zonder verplichting.

Plan een gratis kennismaking

Lees ook: Waarom herlezen voelt als leren, terwijl je brein iets anders doet en Gouden tips tegen Procrastinatie: De Psychologie en de Rol van Studiebegeleiding.