Waarom herlezen voelt als leren, terwijl je brein iets anders doet

Je leest je samenvatting voor de derde keer. Alles klinkt bekend, je knikt mee en je denkt: dit zit erin.

Dat gevoel is echt, maar het zegt minder dan je zou denken. In deze blog leggen we uit waarom herlezen zo overtuigend aanvoelt, wat er ondertussen in je brein gebeurt en hoe je met dezelfde studietijd veel meer onthoudt.

Het korte antwoord

Herlezen geeft een gevoel van herkenning: de tekst leest vlot, dus lijkt het alsof je hem kent. Psychologen noemen dat de vloeiendheidsillusie (fluency illusion).

Herkennen is echter iets anders dan zelf kunnen ophalen. Onderzoek toont dat jezelf overhoren (retrieval practice) en je leerstof spreiden over meerdere dagen veel meer opleveren dan dezelfde tijd herlezen. Het is precies het verschil tussen passief en actief studeren.

Herkennen is niet hetzelfde als herinneren

Wanneer je een tekst een tweede keer leest, verwerkt je brein hem sneller. Woorden, zinnen en opbouw komen je bekend voor. Die vlotheid voelt als beheersing.

Maar op een toets krijg je de tekst niet te zien. Daar moet je de informatie zelf uit je geheugen halen, zonder hulp. En precies dat oefen je niet als je herleest.

Vergelijk het met een route waarop je altijd passagier bent. Je herkent elke rotonde, maar zodra je zelf achter het stuur zit, weet je plots niet meer waar je moet afslaan.

Wat zegt het onderzoek?

Herlezen wint op korte termijn, overhoren op lange termijn

In een bekend experiment van Roediger en Karpicke (2006) lazen studenten een tekst. De ene groep herlas hem, de andere groep schreef zelf op wat ze nog wisten. Vijf minuten na het studeren scoorden de herlezers iets beter: 81% tegenover 75%. Een week later was het omgekeerd: de herlezers haalden nog 42%, de groep die zichzelf had overhoord 56%. Dat is ongeveer een derde meer onthouden, met dezelfde studietijd.

Meteen na het studeren lijkt herlezen te winnen, na een week onthoudt de overhoorgroep duidelijk meer.

Opvallend: in een tweede experiment van hetzelfde onderzoek voorspelden de studenten die de tekst vier keer hadden gelezen dat zij het best zouden onthouden. Na een week scoorden ze net het zwakst. Het gevoel van leren en het echte leren liepen dus uit elkaar.

De meeste studenten kiezen toch voor herlezen

Toen studenten in een studie van Karpicke, Butler en Roediger (2009) hun studiestrategieën opsomden, noemde een ruime meerderheid herlezen. Slechts een kleine groep koos voor zichzelf overhoren als belangrijkste aanpak.

Tien studietechnieken naast elkaar gelegd

In een groot overzicht van Dunlosky en collega's (2013) kregen herlezen en markeren een lage score. Zelf overhoren en gespreid leren scoorden het hoogst.

Wat doet je brein wel als je jezelf overhoort?

Elke keer dat je informatie zelf ophaalt, versterk je de weg naar die informatie in je geheugen. Het voelt moeilijker en trager, en dat is net goed nieuws: die inspanning maakt het geheugen sterker.

Onderzoeker Robert Bjork spreekt van wenselijke moeilijkheden (desirable difficulties). Bovendien zie je meteen wat je nog niet kent, zodat je je studietijd gerichter inzet.

Zo haal je meer uit dezelfde studietijd: 5 tips

1. Lees één keer grondig en sluit dan je cursus. Schrijf op wat je nog weet en vergelijk pas daarna.
2. Maak vragen in plaats van samenvattingen. Zet bij elke paragraaf een vraag in de marge of op een flashcard en beantwoord ze een dag later.
3. Leg het uit aan iemand anders. Lukt de uitleg zonder blad, dan zit de leerstof er echt in.
4. Spreid je herhaling. Drie korte sessies van twintig minuten verspreid over een week werken beter dan één uur de avond voor de toets. Zo hou je ook uitstelgedrag beter onder controle.
5. Markeer achteraf. Duid aan wat je niet kon ophalen, zo weet je precies waar je extra aandacht aan geeft.

Nog meer ideeën nodig? Lees ook onze 3 onverwachte tips voor een goede studiemethode.

Tip voor ouders

Wil je je kind helpen bij het studeren? Vraag dan niet "Heb je het geleerd?", maar wel:

"Vertel eens wat je vandaag gestudeerd hebt, zonder in je boek te kijken."

Zo oefent je kind meteen het ophalen, en ziet het zelf wat er al goed zit. Steekt je kind veel tijd in studeren, maar volgen de punten niet? Dan helpt studiebegeleiding om een aanpak te vinden die wel werkt.

Veelgestelde vragen

Is herlezen dan helemaal nutteloos?

Nee. Een eerste keer lezen helpt om de leerstof te begrijpen en een overzicht te krijgen. Het wordt pas een valkuil wanneer herlezen de enige studiemethode is.

Waarom voelt jezelf overhoren zo vermoeiend?

Omdat je brein dan echt aan het werk is. Die moeite is een teken dat je aan het leren bent, niet dat je het slecht doet.

Hoe vaak overhoor je jezelf best?

Een goede vuistregel: de dag na het leren, enkele dagen later en nog eens een week later. Telkens kort en zonder in je cursus te kijken.

Niet herlezen, maar oefenen: test jezelf met de gratis oefeningen, zoals de Franse werkwoordentrainer of de d/t-trainer.

Samen efficiënter leren

Bij Het Studentje in Gent leren we leerlingen en studenten studeren op een manier die past bij hoe hun brein werkt. Tijdens onze bijles en studiebegeleiding oefenen we deze technieken samen, met opvolging in een logboek en concrete adviezen voor ouders.

Benieuwd wat dat voor jouw kind kan betekenen? Bekijk onze tarieven of neem gerust contact met ons op via www.hetstudentje.be.

Over de auteur

Ivetta is oprichter en lesgever bij Het Studentje in Gent. Zij geeft les in Nederlands, Frans en Engels, aan kinderen, jongeren en volwassenen, en volgt zelf vakken in filosofie en differentiële psychologie. Die achtergrond vertaalt ze naar studietips die aansluiten bij hoe het geheugen werkt.

Bronnen

• Roediger, H. L., & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3).
• Karpicke, J. D., Butler, A. C., & Roediger, H. L. (2009). Metacognitive strategies in student learning: Do students practise retrieval when they study on their own? Memory, 17(4).
• Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1).

Coverfoto: Freepik. Grafiek: Het Studentje.